อนาคตทุนนิยมโลก ในภาวะเงินฝืดเศรษฐกิจถดถอย
พลวัตเศรษฐกิจ : อนุสรณ์ ธรรมใจ กรุงเทพธุรกิจ วันศุกร์ที่ 12 มิถุนายน พ.ศ. 2552
เศรษฐกิจโลกมีความผันผวน แต่ที่แน่ๆ ติดลบไม่ต่ำกว่า 1.5% เศรษฐกิจสหรัฐ ขณะที่เศรษฐกิจญี่ปุ่นยังไม่ฟื้นและมีโอกาสติดลบมากกว่า 5% ยุโรปยังอ่อนแอและมีอัตราการว่างงานสูง ภูมิภาคเอเชียยกเว้น ญี่ปุ่น สิงคโปร์ และไต้หวัน น่าจะมีทิศทางสดใสที่สุด
สามยักษ์ใหญ่ทางเศรษฐกิจเกิดปัญหาขึ้นพร้อมๆ กัน เราจะทำอย่างไรกัน ทางข้างหน้าของระบบทุนนิยมจะเป็นเช่นไร แล้วเราในฐานะผู้ที่อยู่ในระบบทุนนิยมลูกไล่ภายใต้การครอบงำของระบบทุนนิยมตะวันตกจะปรับตัวให้อยู่รอดและแข่งขันได้
ประเทศส่วนใหญ่ทั่วโลกเผชิญกับภาวะเศรษฐกิจถดถอย บางประเทศเจอกับภาวะเงินฝืดอย่างชัดเจน ครับ
หนังสือของนักคิดทางเศรษฐศาสตร์คนสำคัญอาจจะไม่สามารถให้คำตอบได้ แต่น่าจะพอให้มุมมองในการวิเคราะห์ได้ โดยเฉพาะจากนักคิดที่ความเป็นนักวิชาการและปัญญาชนเต็มตัว ไม่ได้มุ่งความสนใจของผลงานไปที่ผลประโยชน์ทางธุรกิจหรือความทะเยอทะยานทางการเมืองเป็นหลัก
หนังสือเล่มแรกเป็นของศาสตราจารย์ทางด้านเศรษฐศาสตร์ของเอ็มไอที เคยเป็นคณบดีของคณะบริหารธุรกิจของเอ็มไอที Sloan Business School เขียนหนังสือดังหลายเล่ม ไม่ว่าจะเป็น Head to Head Competition หรือ The Zero-Sum Society แต่เล่มที่ผมจะเขียนถึง คือ The Future of Capitalism ของศาสตราจารย์ Lester C. Thurow ท่านผู้นี้เป็นปัญญาชนกระแสหลัก แต่มีมุมมองที่เฉียบคมในการมองความเป็นไปของโลกทุนนิยมที่กำลังเปลี่ยนไปอย่างน่าสนใจ ที่สำคัญแนวคิดสามารถนำมาปรับใช้ในสังคมไทยทั้งในระดับประเทศและระดับกิจการได้ ในหนังสือ อนาคตของระบบทุนนิยม (The Future of Capitalism) ของเลสเตอร์ ทูโรว์ ได้สำรวจความไร้ดุลยภาพของระบบทุนนิยมโลกในหลายประเด็น เขาตั้งข้อสังเกตถึงการที่โลกสังคมนิยมคอมมิวนิสต์กำลังแปลงสภาพเป็นส่วนหนึ่งของระบบทุนนิยม ประชากรจำนวนหนึ่งในสามของโลก 1.9 พันล้านคน นอกระบบทุนนิยมกำลังมาเป็นส่วนหนึ่งของระบบทุนนิยม แน่นอนที่สุดว่า ย่อมส่งผลกระทบต่อทุกคนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ประการต่อมา ระบบทุนนิยมหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 กำลังก้าวสู่ภาวะการชะงักงันโดยธรรมชาติ ขบวนการไล่กวดทางอุตสาหกรรมและความจำเริญทางเศรษฐกิจเกิดขึ้นพร้อมกับความสำคัญทางเศรษฐกิจของสหรัฐ ที่ลดลงจากสัดส่วนผลผลิตอุตสาหกรรมระดับโลกที่เคยสูงถึง 75% เหลือเพียง 23-24%
ลักษณะสองประการข้างต้นกำหนดรูปแบบการแข่งขันบนเวทีเศรษฐกิจโลกที่เปลี่ยนแปลงไป
ศาสตราจารย์ทูโรว์ได้ยกตัวอย่างเม็กซิโกในหนังสือ อนาคตของระบบทุนนิยม ว่า ได้ทำทุกอย่างตั้งแต่สมดุลงบประมาณ แปรรูปรัฐวิสาหกิจ ผ่อนคลายกฎระเบียบ เปิดเสรี เรียกว่าทำทุกอย่างที่นักเศรษฐศาสตร์บอก (จาก IMF) แต่ก็ไม่สามารถหลีกหนีความล่มสลายทางเศรษฐกิจได้
อย่างไรก็ตาม ศาสตราจารย์ทูโรว์ไม่ได้ตั้งคำถามมากนักกับฉันทามติวอชิงตัน และไม่ได้ตั้งข้อสงสัยถึงวาระซ่อนเร้นที่แฝงอยู่นโยบายเศรษฐกิจที่ไอเอ็มเอฟหรือประเทศมหาอำนาจตะวันตกบอกให้ประเทศโลกที่สามปฏิบัติ
ทูโรว์อธิบายถึงโครงสร้างทางเศรษฐกิจที่แตกต่างกันระหว่างสหรัฐกับยุโรป และให้เครดิตกับสหรัฐที่มีโครงสร้างทางเศรษฐกิจยืดหยุ่นกว่า จึงทำให้อัตราการว่างงานไม่สูงเท่ายุโรป แต่ค่าจ้างแรงงานที่แท้จริงในสหรัฐก็ตกต่ำลง เลสเตอร์ ทูโรว์ ได้พูดถึงปัจจัยห้าประการในหนังสือของเขา และมองว่า ปัจจัยทั้งห้าเหล่านี้กำลังเขย่ารากฐานของทุนนิยมในศตวรรษที่ 21 ที่กำลังเปลี่ยนรูปโฉม ปัจจัยห้าประการประกอบไปด้วย ปัจจัยแรก การอวสานของระบบคอมมิวนิสต์ ปัจจัยที่สอง เรากำลังเคลื่อนย้ายจากอุตสาหกรรมที่เน้นทรัพยากรธรรมชาติมาสู่อุตสาหกรรมที่เน้นพลังสมอง ประการที่สาม โครงสร้างประชากรโลกกำลังเปลี่ยน ในปี ค.ศ.2025 ในประเทศอุตสาหกรรม ประชากรส่วนใหญ่จะมีอายุมากกว่า 65 สิ่งนี้จะเปลี่ยนสภาวะแวดล้อมทางเศรษฐกิจและสังคม ระบบสวัสดิการสังคม รวมทั้งงบประมาณของรัฐบาล ปัจจัยต่อมา เราอาจจะได้เห็นเศรษฐกิจโลกจริง คือ สามารถผลิตสินค้าที่ใดๆ ในโลกเพื่อขายได้ทุกแห่งหนบนพื้นผิวโลกใบนี้ ประการสุดท้าย เป็นครั้งแรกในรอบสองศตวรรษที่ในศตวรรษนี้จะไม่มีอภิมหาอำนาจด้านเศรษฐกิจ การเมืองและการทหารเพียงหนึ่งเดียว เกมเศรษฐกิจโลกที่ไม่มีเจ้าโลกชัดเจนย่อมหมายถึงเกมที่แตกต่างจากอดีต
ปัจจัยที่สองน่าจะเป็นปัจจัยที่ทรงอิทธิพลมากที่สุดในการกำหนดความสามารถในการแข่งขัน ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีทำให้ทักษะและความรู้ของมนุษย์กลายเป็นแหล่งสร้างความได้เปรียบเชิงการแข่งขัน เราได้เห็นการเคลื่อนย้ายจากเทคโนโลยีด้านการผลิตไปสู่เทคโนโลยีด้านกระบวนการ (Process Technology) ด้วยกระบวนการ Reverse Engineering เรื่องนี้ นักเศรษฐศาสตร์ชื่อดังท่านนี้ได้ให้ความเห็นไว้ว่า การก๊อบปี้ผลิตภัณฑ์คู่แข่งเป็นเรื่องง่ายดาย เพียงวิศวกรผู้เชี่ยวชาญซื้อผลิตภัณฑ์ของฝ่ายตรงข้ามแล้วนำมาถอดเป็นชิ้นส่วนก็เรียนรู้วิธีการบริหารกระบวนการผลิตที่ซับซ้อนได้อย่างถูกต้อง คุณไม่สามารถซื้อผลิตภัณฑ์มาแกะดูหรือลอกแบบกระบวนการผลิตได้โดยง่าย และนั่นจึงเป็นสิ่งที่ทูโรว์ตอกย้ำว่า ทำไมทักษะของคนงานจึงเป็นอาวุธทางการแข่งขันที่สำคัญที่สุดในยุคนี้ นั่นคือ ส่วนหนึ่งของอนาคตระบบทุนนิยม ยังมีรายละเอียดที่จะนำเสนอต่อตอนที่สองครับ โดยเฉพาะในส่วนของหนังสืออีกเล่ม The Nature and Logic of Capitalism ของนักเศรษฐศาสตร์ฝ่ายซ้ายแห่งสำนัก New School จากนิวยอร์ก ครับ
ระบบทุนนิยมโลก ต้องการเปลี่ยนแปลงในขั้นรากฐานในการสร้างระบบธรรมาภิบาลให้เกิดขึ้น ไม่เช่นนั้นจะเกิดวิกฤตการณ์ซ้ำซาก นี่ย่อมหมายรวมถึง ปัญหาในไทยและเอเชียโดยรวมด้วย
แต่ผมคิดว่าการสร้างระบบธรรมาภิบาลและความโปร่งใสไม่ใช่เรื่องง่ายในทางปฏิบัติ เนื่องด้วยสังคมเอเชียและไทยนั้นเติบโตขึ้นมาภายใต้วัฒนธรรมเส้นสายและสังคมแบบอุปถัมภ์
การเปลี่ยนแปลงในเรื่องดังกล่าวต้องใช้เวลายาวนานและมันต้องซึมลึกลงในระดับจิตสำนึกและวิถีปฏิบัติ เอเชียอาจรุ่งเรืองได้ในทศวรรษนี้โดยมีธรรมาภิบาลแบบกระท่อนกระแท่น แต่ถ้าไว้จะรุ่งเรืองเป็นศตวรรษคงต้องให้ความสำคัญต่อปัจจัยเติบโตอย่างยั่งยืนอย่าง ธรรมาภิบาล และ บรรษัทภิบาล มากกว่านี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในบรรดาประเทศที่มีความอื้อฉาวเป็นประจำอย่าง จีน ไทย อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ เราไม่พูดถึงกัมพูชา ลาว หรือ เวียดนาม ที่ยังต้องใช้เวลาอีกยาวนานในเรื่องดังกล่าว
ความรับผิดชอบร่วมกันของชาติในเอเชียในการสนับสนุนให้เกิดเสถียรภาพและการเติบโตอย่างยั่งยืน ต้องอยู่บนพื้นฐานของธรรมาภิบาลและความรับผิดชอบต่อสังคมโดยรวม
ภารกิจนี้ไม่ใช่ของประเทศใดประเทศหนึ่ง แต่เป็นของทุกคนในภูมิภาคที่ต้องช่วยเหลือและร่วมมือกัน
กรณีพม่า เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนที่อาเซียนต้องใช้ความกล้าหาญกระทำอย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลง
บ่ายวันนี้ ที่ศูนย์สาทรธานี ม.รังสิต ทางคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต และศูนย์วิจัยเศรษฐกิจและธุรกิจเพื่อการปฏิรูป ม.รังสิต จะมีการเผยแพร่การคาดการณ์ภาวะเศรษฐกิจโลกและไทยล่าสุด รวมทั้งประเมินแนวโน้มธุรกิจอุตสาหกรรมต่างๆ ราคาน้ำมัน ทิศทางอัตราดอกเบี้ย ค่าเงิน และตลาดหุ้น
หากกระแสเงินร้อนระยะสั้นยังไหลเข้าต่อเนื่องสู่ตลาดเอเชีย
ดัชนีตลาดหลักทรัพย์มีโอกาสทดสอบระดับ 700 ช่วงปลายปีโดยจะมีการปรับฐานครั้งใหญ่ช่วงประกาศผลประกอบไตรมาสสอง
ใครสนใจแวะไปฟังได้ ครับ
